Den draumen eg ber på

Midtvegs i livet

2021-08-003.jpg

Tresnitt laget av Knut Wester. Knut Gustav Wester (1940–) er en norsk nevrokirurg og professor emeritus. Han er cand.med fra Universitetet i Oslo, og forsvarte sin doktorgrad samme sted. I 2010 ble han tildelt Kongens fortjenstmedalje i gull for sin innsats for nevrokirurgien i Norge og Etiopia.

Kilde: Wikipedia. Foto: Lisbeth Homlong

Lisbeth Homlong

Seniorrådgiver, Statens helsetilsyn

«Vi er av samme stoff – som drømmer veves av; vårt lille liv er omringet av søvn» – Prospero i Stormen av William Shakespeare (ca. 1611).

For nokre år tilbake blei eg gjort merksam på det såkalla «bedragersyndromet». Det var som å møte meg sjølv i døra. Dei som lir av dette syndromet opplever seg sjølv som ein «bedrager» innan sitt fag eller miljø. Dei som er ramma er objektivt sett intelligente, kunnskapsrike og dyktige nok for oppgåvene eller stillinga dei har, dei presterer minst like godt som kollegaer og konkurrentar, men dei tvilar altså på eigne evner og kompetanse. Dei kan innbille seg at dei ufortent eller urettvist har oppnådd posisjonar eller suksess ved hjelp av flaks eller med falske føresetnadar. Sjølv med gode resultat og tilbakemeldingar, er dei likevel konstant usikre og kjenner på ei underliggande frykt for å bli avslørt som ein bløffmakar.

I samtaler med gode vener har eg funne ut at eg ikkje er åleine om å kjenne på dette fenomenet. Dessutan har Kristin Skogen Lund, konsernsjef i Schibsted, tidlegare direktør i NHO – og mykje anna – fortalt at ho også har lidd av «bedragersyndromet». Skogen Lund, ei drivande dyktig dame, kanskje den beste vi har i dette landet – har kjent seg inkompetent og tvilande. Det hadde eg ikkje sett for meg!

Den som hadde hatt sjølvtilliten til ein middelmåtig, middelaldrande kvit mann. Eg veit ikkje kven som sa dette først, og det kan vere at kvite, middelaldrande menn som les dette føler seg krenka no. Dei om det. Men det er noko i det. Tenk om eg hadde hatt ein slik sjølvtillit med meg opp gjennom livet. Det har eg drøymt om.

Eg har undra meg på om denne kjensla av å ikkje strekke til delvis heng saman med det eksepsjonelle i legeyrket. Samfunnet rundt oss og vi sjølve stiller høge krav – med rette. Og i møtet med pasientar er det lett å kjenne seg utilstrekkeleg. Det er ikkje rom for å ha ein dårleg dag, når 15–20 menneske med bekymringar, plager og sjukdom skal innom kontoret ditt i løpet av dagen. Ei feilvurdering kan potensielt få fatale konsekvensar. For min eigen del har det resultert i vedvarande sjølvrefleksjon rundt utøvinga av yrket mitt, stadig fokus på kva som ikkje fungerer og på forbetringspotensial. Det er for så vidt ein god ting å ta lærdom av eigne feil og manglar. Men samtidig må ein forsone seg med at ein ikkje alltid får det til. Og ein må passe på å ta med seg suksesshistoriene.

Umerkeleg er eg vorte middelaldrande. Eg har godt over 20 år bak meg i arbeidslivet og har kanskje 20 år igjen – dersom eg held meg frisk og arbeidsfør. At eg tenker slik, er eit aldersteikn! Det er ei stund sidan eg var ung og lovande, for å seie det sånn. Når eg helser på nytilsette kollegaer i Helsetilsynet, går det opp for meg at eg kunne vore mor til fleire av dei. Huff! Men profesjonelt føler eg meg trygg og verdsett, og eg veit at eg blir sett på som kunnskapsrik og kompetent. Det er eg glad for. Objektivt sett har eg oppnådd mykje i livet. Likevel. Eg har framleis ei uro i meg.

«Midtveges fram i gonga gjennom livet eg fann meg att i tjukke, svarte skogen, i vilska fór eg langt frå rette vegen. Korleis den ville, tette skog var laga, ulendt og kronglut, det er vondt å skildre, for berre tanken vekkjer opp at redsla. Så ufjelg skog er lite betre enn døden, men skal det frå det gode som eg fann der, eg nemne må dei andre ting eg røynde. Eg veit kje visst å seie koss eg kom dit, så dorsk av svevnen var eg ved det leite, då eg den eine sanne veg forsaka.»

Slik innleiar Dante første del av Den guddommelege komedie, der hovudpersonen er på veg inn i inferno, eller helvete om du vil – eitt av mine favorittparti frå verdslitteraturen. Eg les det som ein metafor på midtlivskrisa eller andre kriser og vanskar vi kjem oppi gjennom livet. Når eg ser meg attende, kan eg ikkje hugse at eg har hatt nokon konkret draum eller noko fastsett mål med livet eller karrieren. Men dei vala eg har tatt undervegs, det som har falt ned i min veg, alt eg har sagt ja til, og det eg har valt vekk, har ført meg dit eg er i dag. Eg kan ikkje velje på nytt. Jordsmonnet er satt. Mange kan føle seg låst når dei kjem eit stykke ut i livet og innser dette. Kostnaden kan vere for stor, dersom ein vil bryte ut og velje noko anna. Og kva kan eg eigentleg drøyme om heretter? Ein ny karriere? Nei, eg er nøgd med den eg har. Ein god pensjon? Nei, veit du kva – eg nektar! Ein ny, spennande hobby? Kanskje det. Barnebarn. Ja, men nokre år fram i tid. Ein ny kjærleik? Ja, gjerne.

«Til slutt eg kom til foten av ein kolle, der denne døkke dalen tok ein ende, som hadde gjeve redslestyng i hjarta: Då såg eg opp og såg at kollens aksler alt kledde var i strålar frå planeten, som syner godtfolk lei på alle vegar. Då stilna otten av ein liten smule, som hadde sett seg fast i hjartegropa, den natt eg vandra i så djup ei pine.»

Det løyser seg for Dante. Når han ser lyset på toppen av kollen framfor seg. Sjølv har eg meir eller mindre klart å riste av meg «bedragersyndromet» – det er ei god kjensle. Men eg veit ikkje kva eg drøymer om lenger. Eg håpar eg held meg frisk og sprek, slik at eg kan halde fram med å gjere det eg likar. Eg er framleis nyfiken. Eg vil ikkje stå stille. Eg vil vere i stadig bevegelse. Eg vil lære meir. Forstå meir. Oppleve meir. Leve lenge. Oppleve nye generasjonar etter meg. Leve no og i framtida. Eg trur livet er draumen. Som Prospero seier i Stormen.

Kjelder